Leven met chronische rugpijn: wat werkt als het niet overgaat

Educatief, vervangt geen medisch advies. Deze pagina gaat over omgaan met langdurige klachten, niet over het stellen van een diagnose.

Drie dingen maken daarbij het meeste verschil: in beweging blijven, begrijpen wat er in je lijf gebeurt en je aandacht verleggen van pijnvrij worden naar meer kunnen. Dat klinkt minder aantrekkelijk dan een oplossing en de winst is bescheiden, maar het onderzoek komt bij deze drie uit.

Let op deze klachten.

Bel direct je huisarts. Buiten kantooruren: de huisartsen-spoedpost.
Zeg erbij welke van deze klachten je hebt. De huisarts beoordeelt met spoed en
schakelt zelf verder, ook een ambulance, als dat nodig is.

Let ook op verandering. Zijn deze klachten nieuw, of zijn ze in de afgelopen weken
tot maanden erger geworden en loop je daardoor slechter? Dat is een reden om te
bellen, ook als je een deel van deze klachten al langer hebt.

• Je bent duizelig en je zweet. Je hebt het gevoel dat je gaat flauwvallen.
• Je hebt opeens heel veel rugpijn en buikpijn.
• Je kunt niet meer plassen, terwijl je wel nodig moet.
• Je kunt je urine of ontlasting niet meer ophouden.
• Je hebt geen gevoel bij je penis of vagina en anus.
• Je hebt opeens minder kracht in je been. Op je tenen of hielen staan lukt niet.

Bron: Thuisarts.nl, “Ik heb pijn in mijn onderrug” (NHG).

Deze klachten kunnen wijzen op twee beelden: het cauda-equinasyndroom, beknelling van de zenuwbundel onderin het wervelkanaal, en een scheurend aneurysma van de buikslagader. Voor beide geldt wat in het blok hierboven staat. De signalen komen uit de publieksversie van de NHG-Standaard op Thuisarts.nl.

Wat je hieruit mag onthouden

• Pijn die blijft betekent niet dat er nog schade zit. Je alarmsysteem is gevoeliger afgesteld geraakt.
• Bewegen helpt. Welke vorm je kiest maakt minder uit dan of je hem volhoudt [REDELIJK].
• Snappen hoe pijn werkt maakt dat je weer durft te bewegen [REDELIJK].
• Een slechte week hoort erbij. Je begint dan niet opnieuw.

Begrijpen: waarom het blijft terwijl de schade weg is

Pijn die blijft terwijl de schade weg is, is echte pijn uit een pijnsysteem dat gevoeliger is afgesteld geraakt. Bij een acute rugklacht is er meestal iets geïrriteerd: een gewrichtje, een spier of een tussenwervelschijf. Dat weefsel herstelt in weken tot maanden. Blijft de pijn daarna, dan is de meest gestelde vraag wat ze dan over het hoofd zien.

Meestal zien ze niets over het hoofd; wat er veranderd is, is het alarm zelf. Zie het als een rookmelder die na verloop van tijd afgaat op de damp van een boterham. Het alarm werkt, alleen te scherp. De pijn is daarmee echt, maar hoe hard hij aankomt, zegt minder over je rug dan je zou denken.

Je hebt misschien een scan gehad waar “slijtage” op stond. Dat klinkt als het antwoord, maar zo eenvoudig ligt het niet. Onderzoekers legden MRI-beelden naast elkaar van volwassenen tot 50 jaar met en zonder rugpijn. Slijtage van de tussenwervelschijf zagen ze bij meer dan de helft van de mensen met rugpijn en bij meer dan 30 procent van de mensen zonder klachten (Brinjikji, 2015). Bij rugpijn kwam het dus vaker voor. Of zo’n bevinding jouw pijn veroorzaakt, zegt het beeld niet. Wat die slijtage betekent voor je behandeling of je vooruitzichten, is volgens de onderzoekers niet vastgesteld.

Wat er op je foto staat, verklaart je pijn dus niet vanzelf, en het weghalen ervan lost hem evenmin vanzelf op.

Beïnvloeden: wat het onderzoek laat zien

Het onderzoek laat vooral zien wat er meetbaar verandert aan hoeveel je kunt. Een middel dat de pijn wegneemt, zit daar niet bij; dat ligt aan de stand van het onderzoek en niet aan dit overzicht.

Bewegen, en vooral: volhouden

Bewegen helpt en het kan geen kwaad. Toen onderzoekers alle grote overzichtsstudies hierover bij elkaar legden, bleek dat mensen die bleven bewegen minder pijn kregen en beter gingen functioneren. En er kwam geen enkele aanwijzing naar voren dat bewegen je rug beschadigt [REDELIJK] (Comachio, 2025). De winst is bescheiden: geen wonder, wel vooruitgang die je merkt.

En welke vorm je kiest, maakt minder uit dan je zou denken. Wandelen, zwemmen, krachttraining, oefeningen van de fysiotherapeut: in vergelijkend onderzoek ontlopen ze elkaar nauwelijks (Liang, 2024). Oefentherapie en manuele therapie deden ook niet voor elkaar onder [REDELIJK] (González-Gómez, 2025).

Dat is bevrijdend, want je hoeft niet de juiste oefening te vinden. Je hoeft er één te vinden die je leuk genoeg vindt om over drie maanden nog te doen. Een programma dat je na twee weken opgeeft omdat het te zwaar of te saai is, telt niet mee.

Begrijpen wat pijn is

Begrijpen hoe pijn werkt, verandert wat je ermee doet.

Mensen die uitleg krijgen over hun pijnsysteem hebben minder pijn, kunnen meer, durven weer te bewegen en verwachten minder vaak het ergste [REDELIJK] (Medina-Viedma, 2025; Ma, 2024). Dat laatste, in vaktaal catastroferen, is de neiging om bij elke steek te denken dat er iets ergs kapotgaat. Dat kan flink in de weg zitten.

Dat doet zoveel omdat bang zijn om te bewegen de klachten in stand houdt, en die angst zakt zodra je weet dat pijn niet hetzelfde is als schade. De uitleg is de deur, en bewegen is wat erachter zit.

De psychologische kant zonder dat het “tussen de oren” wordt

Praten helpt, en dat is geen tweede keus.

Mensen die cognitieve gedragstherapie volgen, hebben minder pijn en kunnen meer [REDELIJK] (Leung, 2025). Hetzelfde geldt voor cognitieve functionele therapie, waarbij uitleg, bewegen en het doorbreken van vermijding worden gecombineerd [REDELIJK] (Kandeel, 2025). De winst is in beide gevallen bescheiden, maar hij komt in studie na studie terug.

Dit zegt niets over of je pijn echt is. Het gaat over wat je kunt beïnvloeden: hoe je op de pijn reageert, wat je daardoor niet meer doet, en wat dat vervolgens met je conditie en je humeur doet.

Structureren: een week die je volhoudt

Werk met een basislijn, niet met je goede dagen. Zoek uit wat je op een gemiddelde dag aankunt zonder er de dag erna voor te boeten, en begin daar iets onder. Bouw op in kleine stappen, ook op dagen dat het goed gaat. Wie op een goede dag alles inhaalt, betaalt dat meestal terug.

Verdeel over de dag. Lukt een half uur achter elkaar niet, probeer dan drie keer tien minuten. Welke verdeling beter werkt, is in de onderzoeken hierboven niet vergeleken.

Reken op terugval. Chronische rugpijn kent goede en slechte periodes. Een slechte week betekent niet dat het werk voor niets was; het betekent dat het wisselt. Ga in zo’n week terug naar een lager niveau in plaats van te stoppen.

Kies één ding dat je weer wilt kunnen. Niet “minder pijn”, maar iets concreets: een half uur wandelen, boodschappen zonder te rusten, weer op de grond spelen met je kleinkind. Vooruitgang in wat je kunt is meetbaar; vooruitgang in pijn is dat veel minder.

Werken met chronische rugpijn

Mag je werken met chronische rugpijn? Ja, dat mag. Bij mensen met ischias door een hernia waren onder meer degenen die meer last van de klachten hadden, bang waren om te bewegen of zwaar lichamelijk werk deden, later minder vaak weer aan het werk (Oosterhuis, 2019). Of doorwerken zelf het herstel versnelt, is in dat onderzoek niet bekeken. Geen bewijslabel: dit beschrijft samenhang, geen effect van een behandeling.

Wachten tot de pijn helemaal over is, past slecht bij klachten die al maanden duren. De vraag wordt dan hoe je werk kan worden aangepast.

Wat aanpassen dan? Denk aan afwisseling tussen zitten, staan en lopen, tillen anders organiseren, een deel van de uren of tijdelijk andere taken. De bedrijfsarts is degene die daarover met jou en je werkgever meedenkt, en je kunt daar zelf een afspraak mee maken; je hoeft niet te wachten tot je wordt opgeroepen.

En als het niet meer gaat. Ben je langer dan twee jaar ziek, dan volgt een beoordeling voor de WIA bij het UWV. Wat daar zwaar weegt is niet je diagnose maar wat je nog kunt: welke handelingen, hoe lang achtereen, en met welke beperkingen. Het helpt om dat gedurende die twee jaar bij te houden, samen met wat je hebt geprobeerd en wat bedrijfsarts en behandelaars hebben vastgesteld. De actuele procedure en voorwaarden staan op uwv.nl; dit artikel geeft daar geen juridisch advies over.

Wat je nu al kunt doen: houd een eenvoudig logboek bij van wat je op een dag doet en wat dat kost. Dat is bruikbaar voor je bedrijfsarts, voor een keuring, en voor jezelf, omdat het laat zien wat er wél beweegt.

Wanneer je opnieuw naar de huisarts gaat

Chronisch betekent niet dat je nergens meer mee terecht kunt. Neem opnieuw contact op als het patroon verandert: pijn die duidelijk anders van karakter wordt, nieuwe uitstraling in een been, krachtsverlies, of nachtelijke pijn die niet zakt bij liggen. Ook als je merkt dat je steeds minder gaat doen, of dat je stemming eronder lijdt, is dat reden voor een gesprek. Dat laatste is geen bijzaak; het is een van de onderdelen waarop wél iets te winnen valt.

De klachten die niet kunnen wachten staan boven aan dit artikel.

Beperkingen van dit artikel

Dit is een synthese van onderzoek, geen behandelplan. Drie dingen horen erbij. De effecten die hier worden genoemd zijn gemiddelden over groepen; individuele verschillen zijn groot, en een gemiddeld effect zegt niet wat jij gaat merken. De meeste studies gaan over aspecifieke lage rugpijn, niet over rugpijn met een aanwijsbare oorzaak. En vrijwel al dit onderzoek meet op de korte tot middellange termijn; over wat er na twee jaar overblijft, is veel minder bekend.

Foutje gevonden? Mail naar feedback@sustiro.com en de correctie staat er binnen 5 werkdagen.