{"id":600,"date":"2026-10-08T15:50:32","date_gmt":"2026-10-08T13:50:32","guid":{"rendered":"https:\/\/sustiro.com\/fibromyalgie-levensverwachting\/"},"modified":"2026-10-18T02:49:21","modified_gmt":"2026-10-18T00:49:21","slug":"fibromyalgie-levensverwachting","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/sustiro.com\/nl\/fibromyalgie-levensverwachting\/","title":{"rendered":"Fibromyalgie en levensverwachting: wat het onderzoek wel en niet zegt"},"content":{"rendered":"<p>\ud83d\udcda Bronnen: Wang 2023 \/ Treister-Goltzman 2023 \/ Gill 2021 \/ Cochrane \/ Gezondheidsraad<\/p>\n<blockquote>\n<p>Educatief, geen medisch advies. Bespreek diagnose en behandeling met je huisarts of fysiotherapeut.<\/p>\n<\/blockquote>\n<hr \/>\n<blockquote class=\"alarmblok\">\n<p>\u26a0 <strong>Wanneer bel je je huisarts?<\/strong><\/p>\n<p><strong>Klachten die opeens opkomen.<\/strong> Opeens last van een verlamde arm, verlamd been, scheve mond of niet goed zien, praten of slikken. Deze klachten kunnen komen door een beroerte, en dan is snel behandeling nodig; ze kunnen ook door iets anders komen.<\/p>\n<p>\u26a0\ufe0f <strong>Bel direct 112, je huisarts of de huisartsen-spoedpost.<\/strong><\/p>\n<p>Schrijf op wanneer de klachten zijn begonnen.<\/p>\n<p>Zijn de klachten snel weer helemaal weg? Bel toch nog je huisarts.<\/p>\n<p><strong>Een gewricht dat dik en warm wordt, of rood of donkerder dan normaal.<\/strong> Dit kan komen door een ontsteking. Bel je huisarts. Bel direct als je je daarbij ook ziek voelt of koorts hebt.<\/p>\n<p><strong>Kracht of gevoel dat geleidelijk minder wordt.<\/strong> Bel op werkdagen je huisarts voor advies of maak een afspraak.<\/p>\n<p><strong>Sombere gedachten of gedachten dat je er niet meer wilt zijn.<\/strong> <strong>Heb je gedachten aan zelfdoding?<\/strong> Bel dan direct gratis <strong>113<\/strong> of chat via <strong>113.nl<\/strong>. Bij direct levensgevaar: bel <strong>112<\/strong>. Praat er ook over met je huisarts.<\/p>\n<p><strong>\ud83c\udd98 Hulp bij donkere gedachten<\/strong><\/p>\n<p><strong>Heb je gedachten aan zelfdoding?<\/strong> Bel dan direct gratis <strong>113<\/strong> of chat via <strong><a href=\"https:\/\/www.113.nl\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">113.nl<\/a><\/strong>. Bij direct levensgevaar: bel <strong>112<\/strong>. Je bent niet alleen. Praten kan helpen, ook als het &ldquo;niet erg genoeg&rdquo; lijkt.<\/p>\n<\/blockquote>\n<hr \/>\n<h2>In het kort<\/h2>\n<ul>\n<li><strong>Een kortere levensduur is niet vastgesteld:<\/strong> voor sterfte door alle oorzaken komen de twee meta-analyses niet op \u00e9\u00e9n lijn uit <code>[WISSELEND]<\/code><sup class=\"cv-ref\"><a href=\"#bron-1\">1<\/a>,<a href=\"#bron-2\">2<\/a><\/sup>. Een getal als &ldquo;twintig jaar korter&rdquo; staat in geen van beide.<\/li>\n<li><strong>De gebundelde studies verschilden onderling sterk:<\/strong> beide analyses melden dat zelf, bij bijna elke uitkomst. De tweede trekt daarom geen harde conclusies<sup class=\"cv-ref\"><a href=\"#bron-2\">2<\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><strong>Su\u00efcidaal gedrag komt vaker voor dan in de algemene bevolking:<\/strong> een systematisch overzicht vond hogere risico&rsquo;s op su\u00efcidale gedachten, pogingen en su\u00efcide <code>[BEPERKT]<\/code><sup class=\"cv-ref\"><a href=\"#bron-3\">3<\/a><\/sup>. De auteurs noemen hun bevindingen zelf voorlopig.<\/li>\n<li><strong>De drie aandachtspunten zijn alle drie te behandelen of te voorkomen:<\/strong> het gaat om navragen of er su\u00efcidale gedachten zijn (screening), het voorkomen van ongevallen en het voorkomen en behandelen van infecties<sup class=\"cv-ref\"><a href=\"#bron-2\">2<\/a><\/sup>.<\/li>\n<\/ul>\n<hr \/>\n<h2>Waarom je deze vraag stelt<\/h2>\n<p>Wie zoekt op fibromyalgie en levensverwachting, doet dat zelden uit nieuwsgierigheid. Vaak heb je net een diagnose gekregen die niemand goed kan uitleggen, of ben je de partner die &rsquo;s avonds wil weten waar dit heen gaat.<\/p>\n<p>Wat je op zo&rsquo;n moment zoekt, is een aantal jaren. Dat aantal staat niet in het onderzoek naar deze vraag. Wel staan er schattingen van het risico in, maar die wijzen niet allemaal dezelfde kant op.<\/p>\n<hr \/>\n<h2>Wat het onderzoek naar sterfte zegt<\/h2>\n<figure class=\"kb-figure cv-figure\"><picture><source media=\"(max-width: 600px)\" srcset=\"https:\/\/sustiro.com\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/fibromyalgie-levensverwachting-fibromyalgie-levensverwachting-fable_001-wat-analyses-wel-niet-zeggen-mobile.svg\"><img src=\"https:\/\/sustiro.com\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/fibromyalgie-levensverwachting-fibromyalgie-levensverwachting-fable_001-wat-analyses-wel-niet-zeggen.svg\" alt=\"Wat de twee sterfte-analyses wel en niet zeggen\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\"><\/picture><figcaption>Wat de twee sterfte-analyses wel en niet zeggen \u00b7 Bron: Wang 2023, Treister-Goltzman en Peleg 2023<\/figcaption><\/figure>\n<details class=\"plaat-tekst\">\n<summary>Deze afbeelding in woorden<\/summary>\n<p>Twee kolommen met kaarten. Links wat er in de twee meta-analyses staat: voor sterfte door alle oorzaken lopen ze uiteen, met het label wisselend; beide vonden een hoger risico op overlijden door su\u00efcide, met het label beperkt; grote verschillen tussen de ingesloten studies; drie aandachtspunten om op te letten. Rechts wat er niet staat: geen aantal levensjaren en geen rangorde van doodsoorzaken.<\/p>\n<\/details>\n<blockquote>\n<p><strong>Of fibromyalgie je leven verkort, beantwoorden de twee meta-analyses naar sterfte niet eenduidig.<\/strong> Voor sterfte door alle oorzaken lopen ze uiteen <code>[WISSELEND]<\/code>. Een levensduur in jaren noemt geen van beide. Wel vonden ze allebei een hoger risico op overlijden door su\u00efcide <code>[BEPERKT]<\/code>. Ook melden ze allebei grote verschillen tussen de studies die ze bundelden. De tweede sluit af met de aanbeveling om te letten op su\u00efcidale gedachten, op ongevallen en op het voorkomen en behandelen van infecties<sup class=\"cv-ref\"><a href=\"#bron-1\">1<\/a>,<a href=\"#bron-2\">2<\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/blockquote>\n<p>Voor sterfte door alle oorzaken vond de eerste analyse geen duidelijk verband (OR 1,11; 95%-BI 0,81 tot 1,53). Ze bundelde zeven cohortstudies naar fibromyalgie of wijdverspreide pijn (pijn op veel plekken in je lichaam), met samen ruim 150.000 deelnemers. Voor overlijden door su\u00efcide lag het risico wel hoger dan bij mensen zonder fibromyalgie <code>[BEPERKT]<\/code><sup class=\"cv-ref\"><a href=\"#bron-1\">1<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p>De auteurs spreken zelf van een mogelijke samenhang. Ze schrijven dat verder onderzoek nodig is.<\/p>\n<p>Bij de tweede analyse hangt de uitkomst af van de manier van meten. Ze bundelde acht cohortstudies met samen bijna 189.000 mensen met fibromyalgie<sup class=\"cv-ref\"><a href=\"#bron-2\">2<\/a><\/sup>. Op de ene maat voor sterfte door alle oorzaken vond ze een hoger risico (HR 1,27; 95%-BI 1,04 tot 1,51), op de andere niet (SMR 1,07; 95%-BI 0,74 tot 1,39). Bij mensen die de diagnose kregen volgens de criteria van 1990 was er op geen van beide maten een verhoging <code>[WISSELEND]<\/code>.<\/p>\n<p>Per doodsoorzaak zag de tweede analyse dit<sup class=\"cv-ref\"><a href=\"#bron-2\">2<\/a><\/sup>:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Su\u00efcide:<\/strong> een hoger risico <code>[BEPERKT]<\/code>.<\/li>\n<li><strong>Infecties:<\/strong> een hoger risico <code>[BEPERKT]<\/code>.<\/li>\n<li><strong>Ongevallen:<\/strong> vaker, maar net niet vaak genoeg om het verschil als vaststaand te zien <code>[BEPERKT]<\/code>.<\/li>\n<li><strong>Kanker:<\/strong> iets lagere sterfte <code>[BEPERKT]<\/code>.<\/li>\n<\/ul>\n<p>De auteurs schrijven zelf dat er door de grote verschillen tussen de studies geen harde conclusies te trekken zijn. Hun conclusie is een aanbeveling om fibromyalgie serieus te nemen en te letten op su\u00efcidale gedachten, op ongevallen en op het voorkomen en behandelen van infecties<sup class=\"cv-ref\"><a href=\"#bron-2\">2<\/a><\/sup>.<\/p>\n<h3>Waarom je hier geen aantal jaren vindt<\/h3>\n<p>Een hoger risico over een periode van jaren zegt nog niet hoeveel korter iemand leeft. Die omrekening maakt geen van beide analyses, dus staat ze hier ook niet. Ze onderbouwen evenmin het omgekeerde: dat fibromyalgie je leven niet verkort.<\/p>\n<p>Over dit onderwerp gaan getallen rond die stellig klinken. Denk aan een leven dat twintig jaar korter zou zijn. Geen enkele bron onder dit artikel onderbouwt dat getal. Daarom staat het hier niet, ook niet in een voorzichtiger vorm.<\/p>\n<hr \/>\n<h2>Waar het onderzoek w\u00e9l aandacht voor vraagt<\/h2>\n<figure class=\"kb-figure cv-figure\"><picture><source media=\"(max-width: 600px)\" srcset=\"https:\/\/sustiro.com\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/fibromyalgie-levensverwachting-fibromyalgie-levensverwachting-fable_002-drie-aandachtspunten-route-mobile-1.svg\"><img src=\"https:\/\/sustiro.com\/wp-content\/uploads\/2026\/10\/fibromyalgie-levensverwachting-fibromyalgie-levensverwachting-fable_002-drie-aandachtspunten-route-1.svg\" alt=\"Drie punten waar het onderzoek aandacht voor vraagt\" loading=\"lazy\" decoding=\"async\"><\/picture><figcaption>Drie punten waar het onderzoek aandacht voor vraagt \u00b7 Bron: Treister-Goltzman en Peleg 2023<\/figcaption><\/figure>\n<details class=\"plaat-tekst\">\n<summary>Deze afbeelding in woorden<\/summary>\n<p>Drie kaarten naast elkaar: stemming, ongevallen en infecties, elk met wat je er praktisch mee doet. Daaronder staat een donkere strook over hulp bij gedachten aan zelfdoding via 113 en 112.<\/p>\n<\/details>\n<p>Deze punten komen in het onderzoek naar voren, met waar je ze bespreekt:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Stemming en su\u00efcidaal gedrag:<\/strong> hogere risico&rsquo;s op su\u00efcidale gedachten, pogingen en su\u00efcide dan in de algemene bevolking, door de auteurs zelf voorlopig genoemd. Je bespreekt het met je huisarts en de praktijkondersteuner voor psychische klachten (POH-GGZ). Heb je gedachten aan zelfdoding? Bel dan direct gratis <strong>113<\/strong> of chat via <strong>113.nl<\/strong>. Bij direct levensgevaar: bel <strong>112<\/strong>.<\/li>\n<li><strong>Hart en stofwisseling:<\/strong> fibromyalgie en het metabool syndroom komen samen voor. Of ze processen in het lichaam delen, wordt onderzocht. Dit bespreek je met je huisarts.<\/li>\n<li><strong>Slaap:<\/strong> slapeloosheid naast fibromyalgie komt voor. In een proefstudie verbeterde cognitieve gedragstherapie de slaapkwaliteit <code>[BEPERKT]<\/code><sup class=\"cv-ref\"><a href=\"#bron-4\">4<\/a><\/sup>. Je huisarts kan je verwijzen voor cognitieve gedragstherapie voor slapeloosheid (CBT-I).<\/li>\n<\/ul>\n<h3>Stemming en donkere gedachten<\/h3>\n<p>Somber worden van jarenlange pijn is geen karakterkwestie. Het is ook geen bewijs dat je pijn &ldquo;tussen je oren zit&rdquo;: de pijn die je voelt is echt. Wel is je stemming het punt waar beide sterfte-analyses bij fibromyalgie op uitkomen. Volgens een systematisch overzicht komen su\u00efcidale gedachten, pogingen en su\u00efcide bij fibromyalgie vaker voor dan in de algemene bevolking <code>[BEPERKT]<\/code><sup class=\"cv-ref\"><a href=\"#bron-3\">3<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p>De auteurs noemen hun eigen bevindingen voorlopig. Welke risicofactoren eronder liggen, moet volgens hen nog worden uitgezocht. Het onderzoek wijst dus een richting aan, maar noemt nog geen risicofactor die eigen is aan fibromyalgie<sup class=\"cv-ref\"><a href=\"#bron-3\">3<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p>Voor overlijden door su\u00efcide geven de twee sterfte-analyses wel een schatting, met grote verschillen tussen de studies. Die schatting staat in het Bewijsoverzicht onderaan. Waar je terechtkunt bij donkere gedachten, staat in het kader bovenaan dit artikel.<\/p>\n<p>Voor depressie bij fibromyalgie bestaan behandelingen. Daarom staat dit onderwerp hier vooraan en niet in een bijzin. Voor artsen buiten de psychiatrie is er een praktijkoverzicht dat de behandelingen met en zonder medicijnen op een rij zet<sup class=\"cv-ref\"><a href=\"#bron-5\">5<\/a><\/sup>.<\/p>\n<p>Over medicijnen is de Cochrane-review terughoudend. SSRI&rsquo;s, een groep antidepressiva, kunnen worden overwogen om depressie te behandelen bij mensen met fibromyalgie. Daarbij moet de waarschuwing worden meegewogen over een verhoogde su\u00efcidale neiging bij jongvolwassenen van 18 tot 24 jaar met een depressieve stoornis<sup class=\"cv-ref\"><a href=\"#bron-6\">6<\/a><\/sup>. Dat is een gesprek met je huisarts en geen keuze die je op een website maakt.<\/p>\n<h3>Ongevallen<\/h3>\n<p>Sterfte door ongevallen kwam in de sterftereview vaker voor, maar net niet vaak genoeg om het verschil als vaststaand te zien <code>[BEPERKT]<\/code><sup class=\"cv-ref\"><a href=\"#bron-2\">2<\/a><\/sup>. Toch staat het voorkomen van ongevallen in de conclusie van die review. Als mogelijke verklaring noemen de auteurs vermoeidheid, slaap die niet uitrust en concentratieproblemen. Die uitleg staat in hun bespreking, maar gemeten hebben ze hem niet.<\/p>\n<p>Praktisch betekent dit dat je voorzichtig bent achter het stuur op dagen dat je klachten zwaar zijn of als je middelen gebruikt die suf maken. Dat advies is een voorzorg en geen bevinding uit de review.<\/p>\n<h3>Infecties<\/h3>\n<p>Sterfte door infecties lag in de sterftereview hoger dan in de algemene bevolking <code>[BEPERKT]<\/code><sup class=\"cv-ref\"><a href=\"#bron-2\">2<\/a><\/sup>. Het voorkomen en behandelen van infecties is het derde punt uit de conclusie. De auteurs denken aan een rol van het afweersysteem en aan bijkomende aandoeningen, maar dat hebben ze niet gemeten.<\/p>\n<p>Praktisch betekent het dat je een infectie niet laat lopen.<\/p>\n<h3>Hart en stofwisseling<\/h3>\n<p>Fibromyalgie en het metabool syndroom komen samen voor. Er loopt onderzoek naar processen in het lichaam die ze zouden kunnen delen<sup class=\"cv-ref\"><a href=\"#bron-7\">7<\/a><\/sup>. Die bron is een beschrijvend overzicht (narratieve review) en geen onderzoek naar oorzaak en gevolg. Of het ene het andere aanjaagt of andersom, of dat er iets onder ligt dat allebei verklaart, staat er dus niet in.<\/p>\n<p>In de sterftereview was sterfte aan hartziekten en aan beroerte niet aantoonbaar verhoogd <code>[BEPERKT]<\/code><sup class=\"cv-ref\"><a href=\"#bron-2\">2<\/a><\/sup>. Praktisch volgt hier niets bijzonders uit. Juist dat is het punt: bloeddruk, cholesterol, bloedsuiker en gewicht bespreek je met je huisarts, net als iedereen.<\/p>\n<h3>Wat je online leest maar niet in het onderzoek staat<\/h3>\n<p>Drie uitspraken die je online tegenkomt, staan niet in deze bronnen:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>&ldquo;Fibromyalgie verkort je leven met twintig jaar&rdquo;:<\/strong> geen enkele studie in deze lijst noemt een aantal jaren, in welke richting dan ook.<\/li>\n<li><strong>&ldquo;Je gaat er uiteindelijk aan dood&rdquo;:<\/strong> geen van de twee sterfte-analyses concludeert dat.<\/li>\n<li><strong>&ldquo;Iedereen met fibromyalgie eindigt in een rolstoel&rdquo;:<\/strong> ook dat staat er niet. Over hoe fibromyalgie zich over de jaren ontwikkelt, bevatten deze bronnen geen enkele studie.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Zulke uitspraken gaan onder meer rond op fora.<\/p>\n<h3>Verergert het met de leeftijd?<\/h3>\n<p>Dat valt uit de bronnen onder dit artikel niet op te maken, want geen enkele studie erin gaat over hoe fibromyalgie zich over de jaren ontwikkelt. Wat je elders leest over stabiliseren of achteruitgaan, is op deze pagina daarom niet te onderbouwen. Hoe je klachten van dag tot dag verlopen en wat je eraan kunt sturen, lees je bij <a href=\"\/nl\/leven-met-fibromyalgie\/\">leven met fibromyalgie<\/a>.<\/p>\n<hr \/>\n<h2>Wanneer je contact opneemt met je huisarts<\/h2>\n<p>Niet elke pijn is fibromyalgie. Signalen die niet bij dit beeld horen, staan bovenaan dit artikel in het kader &ldquo;Wanneer bel je je huisarts?&rdquo;. Daar lees je ook wie je dan belt.<\/p>\n<p>Koorts, onbedoeld gewichtsverlies en nachtzweten kom je in veel lijstjes tegen. Een arts weegt ze mee als hij nagaat of er iets anders speelt. Heb je er last van? Noem ze dan gewoon in je eigen woorden.<\/p>\n<p>Meld een nieuwe klacht als nieuwe klacht, ook als je al weet dat je fibromyalgie hebt. Volgens een overzicht van onderzoek bij mensen met lupus, een auto-immuunziekte, kan fibromyalgie het oordeel over hoe actief de lupus is vertroebelen<sup class=\"cv-ref\"><a href=\"#bron-8\">8<\/a><\/sup>.<\/p>\n<hr \/>\n<h2>Waar je zelf invloed op hebt<\/h2>\n<p>Je hebt zelf invloed op de aandachtspunten hierboven. Dat is beter nieuws dan het klinkt: een prognose overkomt je, maar een aandachtspunt kun je met je huisarts afspreken.<\/p>\n<ul>\n<li><strong>Stemming eerst:<\/strong> niet omdat het zwaarste onderwerp vooraan hoort, maar omdat het het enige punt is dat in beide sterfte-analyses terugkomt. Je begint bij je huisarts. Die kan je doorverwijzen naar de praktijkondersteuner voor psychische klachten (POH-GGZ) en zo nodig naar een psycholoog.<\/li>\n<li><strong>Slaap:<\/strong> in een proefstudie (pilotstudie) verbeterde cognitieve gedragstherapie op afstand de slaapkwaliteit van mensen met fibromyalgie en slapeloosheid <code>[BEPERKT]<\/code><sup class=\"cv-ref\"><a href=\"#bron-4\">4<\/a><\/sup>. Zo&rsquo;n proefstudie opent een deur, maar bevestigt nog niets. Of dezelfde therapie ook de pijn en de gevoeligheid van het zenuwstelsel verandert, is de vraag van een aparte gerandomiseerde studie. Daarvan staat onder dit artikel alleen het onderzoeksplan, zonder uitkomsten<sup class=\"cv-ref\"><a href=\"#bron-9\">9<\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><strong>Bewegen:<\/strong> een Italiaanse consensustekst zet een vroege aanpak zonder medicijnen voorop, die in de eerste plaats op bewegen rust<sup class=\"cv-ref\"><a href=\"#bron-10\">10<\/a><\/sup>. Hoeveel, hoe vaak en hoe zwaar staat er niet bij, dus vult deze pagina dat ook niet in. In \u00e9\u00e9n studie bij vrouwen met fibromyalgie veranderden na vijftien weken krachttraining de spierkracht en enkele klinische kenmerken <code>[BEPERKT]<\/code><sup class=\"cv-ref\"><a href=\"#bron-11\">11<\/a><\/sup>.<\/li>\n<li><strong>Je activiteiten verdelen:<\/strong> in onderzoek naar hoe mensen met fibromyalgie hun activiteiten indelen, hing activiteitsmanagement samen met een betere aanpassing aan langdurige pijn <code>[BEPERKT]<\/code><sup class=\"cv-ref\"><a href=\"#bron-12\">12<\/a><\/sup>. De auteurs vragen zelf om herhaling van die bevinding. Hoe je dat praktisch doet, lees je bij <a href=\"\/nl\/leven-met-fibromyalgie\/\">leven met fibromyalgie<\/a> en bij <a href=\"\/nl\/fibromyalgie-aanval\/\">een fibromyalgie-aanval<\/a>.<\/li>\n<li><strong>Alles bij elkaar houden:<\/strong> een behandelrichtlijn voor fibromyalgie komt uit op een gestructureerde aanpak waarin verschillende vakgebieden samenwerken, met nadruk op volhouden en op uitleg aan de pati\u00ebnt<sup class=\"cv-ref\"><a href=\"#bron-13\">13<\/a><\/sup>.<\/li>\n<\/ul>\n<div class=\"cv-box cv-box--insight\">\n<strong>Wat het bewijs wel en niet zegt<\/strong><\/p>\n<p>Wel: su\u00efcidaal gedrag komt vaker voor dan in de algemene bevolking <code>[BEPERKT]<\/code><sup class=\"cv-ref\"><a href=\"#bron-3\">3<\/a><\/sup>. Niet: hoeveel een andere leefstijl aan je levensduur verandert, want dat staat niet in deze bronnen. Over behandelingen bij fibromyalgie in het algemeen zegt de Gezondheidsraad uitdrukkelijk dat het bewijs zwak is en dat geen enkele behandeling voor alle mensen met fibromyalgie werkt<sup class=\"cv-ref\"><a href=\"#bron-14\">14<\/a><\/sup>.<\/p>\n<\/div>\n<hr \/>\n<h2>Vijf dingen om met je huisarts af te spreken<\/h2>\n<ol>\n<li><strong>Zet je stemming op de agenda bij je huisarts:<\/strong> niet alleen als het slecht gaat, maar standaard. Daar komt het onderzoek onder dit artikel het vaakst op uit.<\/li>\n<li><strong>Laat de gewone dingen meten:<\/strong> bloeddruk, cholesterol, bloedsuiker en gewicht, in hetzelfde consult. Juist omdat het niets bijzonders is, sla je het makkelijk over.<\/li>\n<li><strong>Vraag naar CBT-I bij slapeloosheid:<\/strong> cognitieve gedragstherapie voor slapeloosheid is een gerichte behandeling en geen algemeen slaapadvies.<\/li>\n<li><strong>Bespreek medicijnen in plaats van ze zelf te zoeken:<\/strong> wat er over antidepressiva bij fibromyalgie bekend is, komt met een waarschuwing die alleen een arts met jou kan afwegen.<\/li>\n<li><strong>Meld een nieuwe klacht als nieuwe klacht:<\/strong> niet als &ldquo;het zal de fibromyalgie wel zijn&rdquo;.<\/li>\n<\/ol>\n<div class=\"cv-box cv-box--practical\">\n<strong>Wat je zelf kunt doen<\/strong><\/p>\n<p>Schrijf v\u00f3\u00f3r je volgende afspraak drie dingen op: hoe je stemming de afgelopen maand was, wat er nieuw is aan je klachten en wanneer je bloeddruk en bloedwaarden voor het laatst zijn gemeten. Dat zijn de punten waar het onderzoek onder dit artikel aandacht voor vraagt. Ze passen samen in \u00e9\u00e9n consult. Zoek je steun bij lotgenoten? Dan kun je terecht bij ReumaNederland en bij de pati\u00ebntenvereniging F.E.S.<\/p>\n<\/div>\n<p>Twijfel je of de aandoening wel bestaat, of hoor je die twijfel in je omgeving? Daarover gaat <a href=\"\/nl\/fibromyalgie-onzin\/\">is fibromyalgie onzin<\/a>. Wat fibromyalgie precies is en op welke criteria de diagnose rust, lees je bij <a href=\"\/nl\/wat-is-fibromyalgie\/\">wat fibromyalgie is<\/a> en bij <a href=\"\/nl\/fibromyalgie-test\/\">de fibromyalgie-test<\/a>. Het klachtenpatroon staat bij <a href=\"\/nl\/fibromyalgie-symptomen-bij-vrouwen\/\">symptomen bij vrouwen<\/a>.<\/p>\n<p>Hoe de pijn werkt, lees je bij <a href=\"\/nl\/centrale-sensitisatie\/\">het overgevoelige alarmsysteem<\/a> en bij <a href=\"\/nl\/biopsychosociaal-pijnmodel\/\">het biopsychosociale pijnmodel<\/a>. Wat &ldquo;genezen&rdquo; hier betekent, staat bij <a href=\"\/nl\/ik-ben-genezen-van-fibromyalgie\/\">ik ben genezen van fibromyalgie<\/a>. Het volledige overzicht vind je op de <a href=\"\/nl\/fibromyalgie\/\">fibromyalgie<\/a>-overzichtspagina.<\/p>\n<hr \/>\n<h2>Samenvatting<\/h2>\n<p>Of fibromyalgie je leven verkort, is onderzocht, maar het antwoord is er nog niet<sup class=\"cv-ref\"><a href=\"#bron-1\">1<\/a>,<a href=\"#bron-2\">2<\/a><\/sup>. Als je hier met angst binnenkomt, is dat een ongemakkelijk antwoord. Meer zeggen deze twee bronnen over de levensduur niet.<\/p>\n<p>Wel wijst de tweede analyse drie dingen aan waar een huisarts iets mee kan en waar jij invloed op hebt: je stemming, je veiligheid en een infectie die je niet laat lopen. Dat is minder dan een prognose, maar meer dan niets.<\/p>\n<hr \/>\n<h2>Bewijsoverzicht<\/h2>\n<blockquote>\n<p><strong>Hoe je de bewijslabels leest.<\/strong> De bewijskracht van een uitspraak staat op een schaal van vier treden: STERK, REDELIJK, WISSELEND en BEPERKT. Het label zegt iets over de kwaliteit van het onderzoek erachter en niet over hoe goed een behandeling bij jou persoonlijk zal werken.<\/p>\n<p>Daarnaast is er een losse aanduiding:<\/p>\n<ul>\n<li><strong>VOORLOPIG:<\/strong> het onderzoek is nog te vroeg om een oordeel te vellen.<\/li>\n<\/ul>\n<p>Staat er bij een zin geen label? Dan gaat die zin niet over een gemeten effect, of zegt de tekst zelf dat er geen bruikbaar onderzoek is. Dat een richtlijn iets aanraadt of afraadt, is een behandeladvies en zegt op zichzelf niets over het bewijsniveau. In de tekst staat het label direct achter de uitspraak waar het bij hoort. In de tabel hieronder staat het in een eigen kolom. <a href=\"\/nl\/methodologie\/\">Zo komen onze labels tot stand<\/a>.<\/p>\n<\/blockquote>\n<div class=\"evtable\">\n<div class=\"tw\">\n<table>\n<thead>\n<tr>\n<th>Uitspraak<\/th>\n<th>Bewijssterkte<\/th>\n<th>Waarom dit niveau<\/th>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td data-label=\"Uitspraak\">Sterfte door alle oorzaken<\/td>\n<td class=\"ev\" data-label=\"Bewijssterkte\"><span class=\"ev-wisselend\">WISSELEND<\/span><\/td>\n<td data-label=\"Waarom dit niveau\">De ene meta-analyse vond geen duidelijk verband (OR 1,11; 95%-BI 0,81 tot 1,53), de andere een hoger risico op de ene maat (HR 1,27; 95%-BI 1,04 tot 1,51) en niet op de andere (SMR 1,07; 95%-BI 0,74 tot 1,39); bij de criteria van 1990 geen verhoging. Beide melden grote verschillen tussen de studies (Wang et al., 2023; Treister-Goltzman en Peleg, 2023)<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td data-label=\"Uitspraak\">Mensen met fibromyalgie overlijden vaker door su\u00efcide<\/td>\n<td class=\"ev\" data-label=\"Bewijssterkte\"><span class=\"ev-beperkt\">BEPERKT<\/span><\/td>\n<td data-label=\"Waarom dit niveau\">Twee meta-analyses van cohortonderzoek wijzen dezelfde kant op (OR 5,39; 95%-BI 2,16 tot 13,43 \u00b7 SMR 3,37; 95%-BI 1,52 tot 7,50), met grote verschillen tussen de studies (Wang et al., 2023; Treister-Goltzman en Peleg, 2023)<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td data-label=\"Uitspraak\">Overlijden door infecties komt vaker voor<\/td>\n<td class=\"ev\" data-label=\"Bewijssterkte\"><span class=\"ev-beperkt\">BEPERKT<\/span><\/td>\n<td data-label=\"Waarom dit niveau\">E\u00e9n meta-analyse (SMR 1,66; 95%-BI 1,15 tot 2,38), grote verschillen tussen de studies (Treister-Goltzman en Peleg, 2023)<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td data-label=\"Uitspraak\">Overlijden door ongevallen<\/td>\n<td class=\"ev\" data-label=\"Bewijssterkte\"><span class=\"ev-beperkt\">BEPERKT<\/span><\/td>\n<td data-label=\"Waarom dit niveau\">Grensgeval in \u00e9\u00e9n meta-analyse (SMR 1,95; 95%-BI 0,97 tot 3,92), niet aantoonbaar verhoogd (Treister-Goltzman en Peleg, 2023)<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td data-label=\"Uitspraak\">Overlijden aan kanker iets minder vaak<\/td>\n<td class=\"ev\" data-label=\"Bewijssterkte\"><span class=\"ev-beperkt\">BEPERKT<\/span><\/td>\n<td data-label=\"Waarom dit niveau\">E\u00e9n meta-analyse (SMR 0,82; 95%-BI 0,69 tot 0,97); de uitleg van de auteurs (vaker medisch onderzocht) is geen bevinding (Treister-Goltzman en Peleg, 2023)<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td data-label=\"Uitspraak\">Overlijden aan hartziekten en beroerte niet aantoonbaar verhoogd<\/td>\n<td class=\"ev\" data-label=\"Bewijssterkte\"><span class=\"ev-beperkt\">BEPERKT<\/span><\/td>\n<td data-label=\"Waarom dit niveau\">E\u00e9n meta-analyse; de samengevoegde schattingen waren niet statistisch significant (Treister-Goltzman en Peleg, 2023)<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td data-label=\"Uitspraak\">Su\u00efcidale gedachten, pogingen en su\u00efcide komen vaker voor dan in de algemene bevolking<\/td>\n<td class=\"ev\" data-label=\"Bewijssterkte\"><span class=\"ev-beperkt\">BEPERKT<\/span><\/td>\n<td data-label=\"Waarom dit niveau\">Systematisch overzicht van negen observationele studies (vijf momentopnames en vier terugkijkende cohortstudies), door de auteurs zelf voorlopig genoemd; in twee studies verdween de samenhang na correctie voor depressie en andere psychiatrische aandoeningen (Gill et al., 2021)<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td data-label=\"Uitspraak\">Cognitieve gedragstherapie op afstand verbetert de slaapkwaliteit bij slapeloosheid naast fibromyalgie<\/td>\n<td class=\"ev\" data-label=\"Bewijssterkte\"><span class=\"ev-beperkt\">BEPERKT<\/span><\/td>\n<td data-label=\"Waarom dit niveau\">Pilotstudie die zichzelf als mogelijke aanvullende aanpak beschrijft (Nhu et al., 2024)<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td data-label=\"Uitspraak\">Vijftien weken krachttraining verandert spierkracht en enkele klinische kenmerken<\/td>\n<td class=\"ev\" data-label=\"Bewijssterkte\"><span class=\"ev-beperkt\">BEPERKT<\/span><\/td>\n<td data-label=\"Waarom dit niveau\">E\u00e9n gerandomiseerde studie bij vrouwen, met eiwitonderzoek als hoofdvraag (W\u00e5hl\u00e9n et al., 2022)<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td data-label=\"Uitspraak\">Activiteitsmanagement hangt samen met een betere aanpassing aan chronische pijn<\/td>\n<td class=\"ev\" data-label=\"Bewijssterkte\"><span class=\"ev-beperkt\">BEPERKT<\/span><\/td>\n<td data-label=\"Waarom dit niveau\">E\u00e9n studie bij 69 deelnemers aan een behandelprogramma, zonder controlegroep; de auteurs vragen zelf om herhaling (Racine et al., 2020)<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td data-label=\"Uitspraak\">Levensduur in jaren<\/td>\n<td class=\"ev\" data-label=\"Bewijssterkte\"><span class=\"ev-wisselend\">Wisselend<\/span><\/td>\n<td data-label=\"Waarom dit niveau\">Geen van beide meta-analyses rekent sterfte om naar levensjaren (Wang et al., 2023; Treister-Goltzman en Peleg, 2023)<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td data-label=\"Uitspraak\">De drie aandachtspunten: su\u00efcidale gedachten, ongevallen en infecties<\/td>\n<td class=\"ev\" data-label=\"Bewijssterkte\"><span class=\"ev-beperkt\">Beperkt<\/span><\/td>\n<td data-label=\"Waarom dit niveau\">Aanbeveling uit de conclusie van een systematische review, geen gemeten effect (Treister-Goltzman en Peleg, 2023)<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td data-label=\"Uitspraak\">Grote verschillen tussen de gebundelde studies<\/td>\n<td class=\"ev\" data-label=\"Bewijssterkte\"><span class=\"ev-beperkt\">Beperkt<\/span><\/td>\n<td data-label=\"Waarom dit niveau\">Bevinding over de opzet van de review zelf, geen gemeten effect (Wang 2023, Treister-Goltzman 2023)<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td data-label=\"Uitspraak\">Een vroege aanpak zonder medicijnen op basis van bewegen, plus een gestructureerde aanpak waarin vakgebieden samenwerken<\/td>\n<td class=\"ev\" data-label=\"Bewijssterkte\"><span class=\"ev-richtlijn\">Richtlijnadvies<\/span><\/td>\n<td data-label=\"Waarom dit niveau\">Consensustekst en behandelrichtlijn; een aanbeveling zegt niets over het bewijsniveau (Devigili et al., 2025; Heymann et al., 2026)<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<\/div>\n<\/div>\n<hr \/>\n<p>Meer overzicht vind je op de <a href=\"\/nl\/fibromyalgie\/\">fibromyalgie<\/a>-overzichtspagina en op de pagina over <a href=\"\/nl\/pijnwetenschap\/\">pijnwetenschap<\/a>.<\/p>\n<p><em>Opvallend: de tweede sterfte-analyse sluit niet af met een uitkomst, maar met een oproep om op te letten. Een review die is opgezet om sterfte te meten en eindigt bij screening, het voorkomen van ongevallen en het behandelen van infecties, zegt daarmee iets over hoe ver dat onderzoek is. Dat is precies het deel dat wegvalt zodra er een getal over deze vraag rondgaat.<\/em><\/p>\n<hr \/>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Dat fibromyalgie je levensverwachting verkort, is niet vastgesteld. Twee meta-analyses keken naar sterfte bij fibromyalgie. Ze bundelden onderzoek dat grote groepen mensen over langere tijd volgde (cohortonderzoek). Voor sterfte door alle oorzaken komen ze niet op \u00e9\u00e9n lijn uit: de ene vond geen duidelijk verband, de andere een hoger risico op \u00e9\u00e9n van twee maten maar niet bij de oudste diagnosecriteria (Wang et al., 2023; Treister-Goltzman en Peleg, 2023). Een aantal levensjaren noemt geen van beide. Wel vonden ze allebei een hoger risico op overlijden door su\u00efcide. Daar valt iets aan te doen, net als aan ongevallen en infecties.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":773,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_fable_quick_answer":"Dat fibromyalgie je levensverwachting verkort, is niet vastgesteld. Twee meta-analyses keken naar sterfte bij fibromyalgie. Ze bundelden onderzoek dat grote groepen mensen over langere tijd volgde (cohortonderzoek). Voor sterfte door alle oorzaken komen ze niet op \u00e9\u00e9n lijn uit: de ene vond geen duidelijk verband, de andere een hoger risico op \u00e9\u00e9n van twee maten maar niet bij de oudste diagnosecriteria (Wang et al., 2023; Treister-Goltzman en Peleg, 2023). Een aantal levensjaren noemt geen van beide. Wel vonden ze allebei een hoger risico op overlijden door su\u00efcide. Daar valt iets aan te doen, net als aan ongevallen en infecties.","_fable_evidence_tier":"mixed","_fable_faq":"[{\"q\": \"Verkort fibromyalgie de levensverwachting?\", \"a\": \"In de bronnen onder dit artikel staat geen studie die dat vaststelt, maar ook geen die het uitsluit. Twee meta-analyses onderzochten sterfte bij fibromyalgie. Voor sterfte door alle oorzaken komen ze niet op \u00e9\u00e9n lijn uit ``. Een aantal levensjaren noemt geen van beide<sup class=\\\"cv-ref\\\"><a href=\\\"#bron-1\\\">1<\/a>,<a href=\\\"#bron-2\\\">2<\/a><\/sup>. Wel wijst de tweede drie aandachtspunten aan: su\u00efcidale gedachten, ongevallen en infecties.\"}, {\"q\": \"Wat is de belangrijkste doodsoorzaak bij fibromyalgie?\", \"a\": \"Die vraag beantwoordt dit onderzoek niet, want er staat geen rangorde van doodsoorzaken in. Wel vonden beide meta-analyses een hoger risico op overlijden door su\u00efcide ``<sup class=\\\"cv-ref\\\"><a href=\\\"#bron-1\\\">1<\/a>,<a href=\\\"#bron-2\\\">2<\/a><\/sup>. De tweede zag daarnaast een hoger risico door infecties, een grensgeval bij ongevallen en iets lagere sterfte aan kanker.\"}, {\"q\": \"Is fibromyalgie levensbedreigend?\", \"a\": \"Geen van de bronnen beschrijft fibromyalgie als een aandoening die op zichzelf levensbedreigend is. Wel vragen sombere gedachten, ongevallen en infecties aandacht. Aan alle drie valt iets te doen<sup class=\\\"cv-ref\\\"><a href=\\\"#bron-2\\\">2<\/a><\/sup>.\"}, {\"q\": \"Verergert fibromyalgie met de leeftijd?\", \"a\": \"De bronnen onder dit artikel bevatten geen studie over hoe fibromyalgie zich over de jaren ontwikkelt. Daarom kan deze pagina die vraag niet beantwoorden. Wat je elders leest over stabiliseren of achteruitgaan, is hier niet te onderbouwen.\"}, {\"q\": \"Verhoogt fibromyalgie de kans op kanker?\", \"a\": \"Over het krijgen van kanker gaat geen van deze bronnen. E\u00e9n meta-analyse keek naar overlijden aan kanker en vond dat iets minder vaak bij mensen met fibromyalgie ``. De auteurs denken dat dat komt doordat zij vaker medisch worden onderzocht, maar dat is een uitleg en geen bevinding<sup class=\\\"cv-ref\\\"><a href=\\\"#bron-2\\\">2<\/a><\/sup>. Merk je klachten die je niet kent, zoals onbedoeld gewichtsverlies of aanhoudende koorts? Bespreek die dan met je huisarts als losse klacht.\"}, {\"q\": \"Kun je werken met ernstige fibromyalgie?\", \"a\": \"Hoe dat uitpakt, verschilt per persoon. Aanpassingen in taken, uren of werkplek spelen daarbij een rol. Wat het onderzoek wel en niet zegt over aan het werk blijven, lees je bij leven met fibromyalgie. Daar staat ook hoe het gesprek met de bedrijfsarts eruitziet.\"}]","_fable_sources":"[{\"id\": \"bron-1\", \"text\": \"Wang H, Li X, Wang X et al. (2023). Fibromyalgia and risk of all-cause, specific mortality: A meta-analysis of observational studies. Int J Rheum Dis. PMID: 37929630. [systematic-review]\", \"url\": \"https:\/\/doi.org\/10.1111\/1756-185X.14905\"}, {\"id\": \"bron-2\", \"text\": \"Treister-Goltzman Y, Peleg R (2023). Fibromyalgia and mortality: a systematic review and meta-analysis. RMD Open. PMID: 37429737. [systematic-review]\", \"url\": \"https:\/\/doi.org\/10.1136\/rmdopen-2023-003005\"}, {\"id\": \"bron-3\", \"text\": \"Gill H, Perez CD, Gill B et al. (2021). The Prevalence of Suicidal Behaviour in Fibromyalgia Patients. Prog Neuropsychopharmacol Biol Psychiatry. PMID: 32853715. [systematic-review]\", \"url\": \"https:\/\/doi.org\/10.1016\/j.pnpbp.2020.110078\"}, {\"id\": \"bron-4\", \"text\": \"Nhu NT, Wong CZ, Chen IY et al. (2024). Telehealth-delivered cognitive behavioral therapy - a potential solution to improve sleep quality and normalize the salience network in fibromyalgia: a pilot randomized trial. Brain Imaging Behav. PMID: 39287881. [rct]\", \"url\": \"https:\/\/doi.org\/10.1007\/s11682-024-00925-3\"}, {\"id\": \"bron-5\", \"text\": \"Munipalli B, Chauhan M, Morris AM et al. (2024). Recognizing and Treating Major Depression in Fibromyalgia: A Narrative Primer for the Non-Psychiatrist. J Prim Care Community Health. PMID: 39279389. [narrative-review]\", \"url\": \"https:\/\/doi.org\/10.1177\/21501319241281221\"}, {\"id\": \"bron-6\", \"text\": \"Walitt B, Urr\u00fatia G, Nishishinya MB et al. (2015). Selective serotonin reuptake inhibitors for fibromyalgia syndrome. Cochrane Database Syst Rev. PMID: 26046493. [systematic-review]\", \"url\": \"https:\/\/doi.org\/10.1002\/14651858.CD011735\"}, {\"id\": \"bron-7\", \"text\": \"Alciati A, Crac\u00f2 F, Burgio A et al. (2026). Fibromyalgia and metabolic syndrome: prevalence, potential shared pathophysiological mechanisms and non-pharmacological treatment strategies. Clin Exp Rheumatol. PMID: 42154646. [unknown]\", \"url\": \"https:\/\/doi.org\/10.55563\/clinexprheumatol\/y4a7s4\"}, {\"id\": \"bron-8\", \"text\": \"Mistry S, Daoud A, Magrey MN et al. (2025). The frequency of fibromyalgia in patients with systemic lupus erythematosus and associated factors: a systematic review and meta-analysis. Clin Rheumatol. PMID: 39424681. [systematic-review]\", \"url\": \"https:\/\/doi.org\/10.1007\/s10067-024-07188-9\"}, {\"id\": \"bron-9\", \"text\": \"McCrae CS, Curtis AF, Craggs J et al. (2020). Protocol for the impact of CBT for insomnia on pain symptoms and central sensitisation in fibromyalgia: a randomised controlled trial. BMJ Open. PMID: 32933953. [rct]\", \"url\": \"https:\/\/doi.org\/10.1136\/bmjopen-2019-033760\"}, {\"id\": \"bron-10\", \"text\": \"Devigili G, Di Stefano G, Donadio V et al. (2025). Therapeutic approach to fibromyalgia: a consensus statement on pharmacological and non-pharmacological treatment from the neuropathic pain special interest group of the Italian neurological society. Neurol Sci. PMID: 39982626. [unknown]\", \"url\": \"https:\/\/doi.org\/10.1007\/s10072-025-08048-3\"}, {\"id\": \"bron-11\", \"text\": \"W\u00e5hl\u00e9n K, Yan H, Welinder C et al. (2022). Proteomic Investigation in Plasma from Women with Fibromyalgia in Response to a 15-wk Resistance Exercise Intervention. Med Sci Sports Exerc. PMID: 35029590. [rct]\", \"url\": \"https:\/\/doi.org\/10.1249\/MSS.0000000000002790\"}, {\"id\": \"bron-12\", \"text\": \"Racine M, S\u00e1nchez-Rodr\u00edguez E, de la Vega R et al. (2020). Pain-Related Activity Management Patterns as Predictors of Treatment Outcomes in Patients with Fibromyalgia Syndrome. Pain Med. PMID: 31626301. [rct]\", \"url\": \"https:\/\/doi.org\/10.1093\/pm\/pnz259\"}, {\"id\": \"bron-13\", \"text\": \"Heymann RE, Rezende MC, Braz AS et al. (2026). Brazilian Society of Rheumatology's fibromyalgia treatment guidelines - part I: monitoring and non-pharmacological management. Adv Rheumatol. PMID: 41546125. [guideline]\", \"url\": \"https:\/\/doi.org\/10.1186\/s42358-025-00507-x\"}, {\"id\": \"bron-14\", \"text\": \"Gezondheidsraad (2024). Fibromyalgie. Publicatienr. 2024\/05, 19 maart 2024. [Adviesrapport]\", \"url\": \"https:\/\/www.gezondheidsraad.nl\/documenten\/2024\/03\/19\/advies-fibromyalgie\"}, {\"id\": \"bron-15\", \"text\": \"113 Zelfmoordpreventie. [Hulpverlening]\", \"url\": \"https:\/\/www.113.nl\"}, {\"id\": \"bron-16\", \"text\": \"ReumaNederland. Fibromyalgie. [Pati\u00ebnteninformatie]\", \"url\": \"https:\/\/reumanederland.nl\/reuma\/vormen-van-reuma\/fibromyalgie\"}, {\"id\": \"bron-17\", \"text\": \"F.E.S. Fibromyalgie en Samenleving. [Pati\u00ebntenvereniging]\", \"url\": \"https:\/\/www.fesinfo.nl\"}]","_fable_reviewed":"2026-10-12","_fable_area":"","_fable_hub_category":"","_fable_pillar":"","_fable_content":"","_fable_eyebrow":"","_fable_jsonld":"","_fable_methode":"0,0,1,2,2,3,4,0,0","_fable_methode_shop":"","_fable_paneelbeeld":"","_su_kern_kop":"De twee sterfte-analyses komen niet overeen","_su_kern_cijfer":"twee","_su_kern_zin":"Voor sterfte door alle oorzaken komen de twee meta-analyses niet op \u00e9\u00e9n lijn uit","_su_kern_bron":"Wang et al., 2023; Treister-Goltzman en Peleg, 2023","_su_kern_label":"Wisselend","_su_kern_anker":"s1","footnotes":""},"categories":[16],"tags":[],"class_list":["post-600","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-fibromyalgie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/sustiro.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/600","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/sustiro.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/sustiro.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sustiro.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sustiro.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=600"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/sustiro.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/600\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1188,"href":"https:\/\/sustiro.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/600\/revisions\/1188"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/sustiro.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media\/773"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/sustiro.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=600"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/sustiro.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=600"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/sustiro.com\/nl\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=600"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}